بر طبق ضوابط ماده 5 قانون مربوط به مقررات پزشکی و دارویی و مواد خوراکی و آشامیدنی مصوب 1334.
ماده 14- برای نمایش هر گونه فیلم و اسلاید تبلیغاتی باید قبلاً از وزارت ارشاد ملی پروانه ی نمایش کسب شود.
ماده 15- آگهی های تبلیغاتی که از طریق رسانه های همگانی (رادیو، تلویزیون، سینما، روزنامه، مجله، سالنامه، ویزیتوری و مانند آن) پخش و انتشار می یابد تابع مقررات مندرج در این آیین نامه می باشد.
ماده 16- هرگاه مدیر مسئول از رعایت مقررات مندرج در این آیین نامه تخلف نماید، بر کنار و صاحب کانون آگهی تبلغاتی موظف خواهد بود در مدت یک ماه مدیر مسئول دیگری را طبق ماده ی 4 معرفی کند.در غیر این صورت کانون برای مدتی که از سوی کمیته ی سازمان های تبلیغات تعیین می شود تعطیل می گردد.
ماده 17- کانون های آگهی و تبلیغاتی مکلفند کلیه ی دستورالعمل هایی را که در آینده در مورد تبلیغات از طرف وزارت ارشاد ملی در حدود اختیارات قانونی آن تهیه و ابلاغ می گردد دقیقاً رعایت نمایند.
ماده 18- از تاریخ انتشار این آیین نامه در روزنامه ی رسمی هیچ مؤسسه ای نمی تواند خارج از مقررات این آیین نامه تحت عنوان کانون آگهی و تبلیغاتی و مانند آن فعالیت نماید و کلیه ی اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی که با یکی از عناوین مذکور در حال فعالیت می باشند موظفند ظرف سه ماه خود را با شرایط آیین نامه تطبیق داده و امتیاز جدید دریافت کنند. در غیر این صورت سازمان برای مدتی که از سوی کمیته ی سازمان های تبلیغاتی تعیین می گردد تعطیل می شود.
ماده 19- در صورتی که دارندگان امتیاز پس از صدور پروانه جدید فعالیت رسمی خود را ظرف شش ماه آغاز و مراتب را به وزارت ارشاد ملی اعلام نکنند یا بعد از شروع فعالیت مجدداً به مدت یک سال از ادامه ی کار خودداری و فعالیتی نداشته باشند پروانه ی آنان ملغی تلقی و از کار آنان جلوگیری خواهد شد.
ماده 20- مراجع انتظامی جمهوری اسلامی ایران مکلفند به تقاضای وزارت ارشاد ملی از ادامه ی کار این قبیل مؤسسات و همچنین کانون های آگهی و تبلیغاتی فاقد پروانه یا متخلف جلوگیری کنند.
ماده 21- از تاریخ تصویب این آیین نامه کلیه ی مقررات مغایر ملغی است.
قابل توجه است که پنج سال پس از تصویب این آیین نامه و تشکیل مجلس شورای اسلامی ایران، این مجلس در ماده ی 19 قانون مطبوعات (مصوب اسفند 1364)، آیین نامه مذکور را به رسمیت شناخته و مطبوعات را ملزم به رعایت ماده ی 12 آن کرد.
این ماده مقرر کرده است که:
«نشریات در چاپ آگهی های تجارتی مشتمل بر تعریف و تمجید کالا یا خدماتی که از طرف یکی از مراکز تحقیقاتی کشور که بر حسب قوانین رسمیت داشته باشند، تأیید گردد، با رعایت ماده 12 آیین نامه تأسیس و نظارت بر نحوه ی کار و فعالیت کانون های آگهی و تبلیغاتی و بند های مربوطه مجاز می باشند»
در بخشی از «قانون تجارتی الکترونیکی» نیز که در تاریخ 17/10/1382 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است، فصلی به «قواعد تبلیغ» اختصاص یافته است. مواد این فصل به شرح زیر است:

ب ) فصل دوم – در قواعد تبلیغ (Marketing)
ماده 50- تأمین کنندگان در تبلیغ کالا و خدمات خود نباید مرتکب فعل یا ترک فعلی شوند که سبب مشتبه شدن و یا فریب مخاطب از حیث کمیت و کیفیت شود.
ماده 51- تأمین کنندگانی که برای فروش کالا و خدمات خود تبلیغ می کنند نباید سلامتی افراد را به خطر اندازند.
ماده 52- تأمین کننده باید به نحوی تبلیغ کند که مصرف کننده به طور دقیق، صحیح و روشن اطلاعات مربوطه به کالا و خدمات را درک کند.
ماده 53- در تبلیغات و بازاریابی باید هویت شخص یا بنگاهی که تبلیغات به نفع اوست صریح و روشن باشد.
ماده 54- تأمین کنندگان نباید از خصوصیات ویژه ی معاملات به روش الکترونیکی جهت مخفی نمودن حقایق مربوط به هویت یا محل کسب خود سوءاستفاده کنند.
ماده 55- تأمین کنندگان باید تمهیداتی را برای مصرف کنندگان در نظر بگیرند تا آنان راجع به دریافت تبلیغات به نشانی پستی یا پست الکترونیکی خود تصمیم بگیرند.
ماده 56- تأمین کنندگان در تبلیغات باید مطابق با رویه ی حرفه ای عمل نمایند. ضوابط آن به موجب آیین نامه ای است که در ماده ی (79) این قانون خواهد بود.
ماده 57- تبلیغات و بازاریابی برای کودکان و نوجوانان زیر سن قانونی به موجب آیین نامه ای است که در ماده ی (79) این قانون خواهد آمد.
در بند «پ» ماده ی 79؛ قانون تجارت الکترونیکی آمده است: «آیین نامه ی مربوط به مواد 56 و 57 این قانون به پیشنهاد وزارت خانه های بازرگانی و فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تهیه و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید».
اما آن چه را نباید فراموش کرد، محدودیت قلمرو و شمول این قانون است. بر اساس ماده 1 قانونو تجارت الکترونیکی: «این قانون مجموعه اصول و قواعدی است که برای مبادله ی آسان و ایمن اطلاعات در واسط های الکترونیکی و با استفاده از سیستم های ارتباطی جدید به کار می رود».
بنابراین، قواعد تبلیغ مذکور در این قانون، همه جا قابل اجرا نیست.
گذشته از قوانینی که در بالا مورد بحث قرار گرفت، تا کنون آیین نامه های متعددی نیز در خصوص تبلیغات تجاری صادر گشته است. بیشتر این آیین نامه ها به استناد ماده ی 17 «آیین نامه ی تأسیس و نظارت بر نحوه ی کار و فعالیت کانون های آگهی و تبلیغاتی» از سوی «کمیته ی مرکزی سازمان های تبلیغاتی کشور» در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصویب شده است. برخی دیگر از آیین نامه ها نیز مصوب هیئت وزیران یا نهاد هایی مانند شورای فر
هنگی عمومی یا شورای عالی انقلاب فرهنگی است. در هر صورت، به دلیل کثرت این مقررات و تغییرات پیاپی و سریع آن ها نیازی به بازگو کردن آن ها نیست.
مبحث سوم: تبلیغات تجاری در صدا و سیما
گفتار اول : پیشینه تاریخی تبلیغات تجاری
نخستین فرستنده ی رادیویی در ایران، اردیبهشت ماه سال 1319 تأسیس شد و شروع به کار کرد. این فرستنده که دولتی بود زیر نظر اداره ی کل پرورش افکار وزارت فرهنگ اداره می شد و بعد از مدتی تحت نظر اداره ی کل انتشارات و تبلیغات قرار گرفت. اولین فرستنده ی تلویزیونی هم در مهر ماه سال 1337 شروع به کار کرد. برخلاف رادیو، نخستین فرستنده ی تلویزیونی دولتی نبود و از سوی بخش خصوصی اداره می شد، اما با تصویب «قانون تشکیل رادیو و تلویزیون ملی ایران» در تاریخ 29/3/1350، تمام فرستنده های رادیویی و تلویزیونی کشور تحت تصدی سازمان واحد دولتی قرار گرفت.293
آغاز پخش آگهی های تجاری به وسیله ی رادیو به سال 1325 باز می گردد. اردیبهشت ماه آن سال، بر اساس تصویب نامه ای «راجع به اجازه ی پخش آگهی ها از رادیو تهران»:
«هیئت وزیران … به پیشنهاد ادراه کل انتشارات و تبلیغات، تصویب نمودند که از تاریخ 6 اردیبهشت ماه 1325، هر شب مدت 15 دقیقه از وقت رادیو تهران برای پخش آگهی های بازرگانی اختصاص داده شد…».
«آیین نامه ی آگهی ها تجارتی در شبکه ی رادیویی کشور» مصوب 28/2/1347 هیئت وزیران را می توان نخستین مقررات نسبتاً کامل تری دانست که در این زمینه برای رادیو تدوین شد» در این آیین نامه، ضوابط و کمیسیونی برای «تعیین نرخ آگهی های تجارتی» پیش بینی شد. همچنین در مورد آگهی های برنامه ای و جایزه ای، آگهی های مربوط به کالا های ممنوع الورود و خواص مواد غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی، محدودیت هایی در نظر گرفته شد. رونق گرفتن بازار تبلیغات بازرگانی، تصویب «آیین نامه ی طرز مصرف درآمد آگهی های بازرگانی شبکه ی رادیویی کشور» در جلسه ی مورخه ی 24 اسفند 1347 هیئت وزیران را به دنبال داشت و سرانجام موجب آن شد که «در آمد های ناشی از اجرا و پخش برنامه های تبلیغاتی رادیویی و تلویزیونی» در بند اول اساس نامه ی سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران (مصوب 29/12/1350) به عنوان ردیف اول درآمد ها و اعتبارات مالی در نظر گرفته شد.
این اساس نامه برای اولین بار از اجرا و پخش برنامه های تبلیغاتی در تلویزیون هم سخن گفته است؛ چرا که تا قبل از آن، چنان چه که گفته شده، فرستنده تلویزیونی متعلق به بخش خصوصی بوده. تلویزیون، حتی در زمانی که دولتی محسوب نمی شد، از پخش آگهی های تبلیغاتی به عنوان منبع درآمد های خود استفاده می کرد.
رواج پخش تبلیغات بازرگانی، میزان آن و همچنین درآمد بالای ناشی از آن برای تلویزیون را می توان از جملات زیر که مربوط به همان سال هاست تخمین زد:
«هرگاه حد متوسط مجموع آگهی های تبلیغاتی را در هر روز فقط سی دقیقه به حساب آوریم و حد متوسط قیمت را 000/25 ریال برای هر دقیقه، طبق ارقام منتشره در بروشور های تلویزیون ایران (با احتساب حداکثر سی شب تعطیلی در طول سال) در آمد آگهی های تلویزیون، سالانه مبلغ 000/250/251 ریال می شود. توجه داشته باشید که رقم فوق شامل برنامه هایی نیست که مؤسسات و آژانس های تبلیغاتی از تلویزیون می خرند».294
در موارد ضبط آگهی ها در تلویزیون ملی ایران، مقررات خاصی به دست نیامده است.295
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سه قانون مهم در ارتباطات با صدا و سیما به تصویب رسیده است:
1- قانون اداره صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (مصوب 8 دی ماه 1359)؛
2- قانون خط مشی کلی و اصول برنامه های سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (مصوب 17 تیر ماه 1361)
3- قانون اساس نامه سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (مصوب 27 مهر ماه 1362).
قانون نخست حاوی مطلبی در خصوص تبلیغات تجاری نیست، ولی در قانون دوم می توان قواعدی را به عنوان «خط مشی کلی و اصول» برنامه های تبلیغات بازرگانی استخراج گردد.
مقدمه ی این قانون از این که «قدرت های خود کامه … جدید ترین وسایل تبلغاتی را به خدمت خویش درآورده اند» انتقاد می کنند و معتقد است: «رادیو و تلویزیون … در نظام وابسته و استعماری گذشته ی این سرزمین، مبلغ فرهنگ استعماری و نظام منحط غربی بوده و با حیطه ی نفوذ وسیع خویش، می رفت تا جامعه ی خود باخته و مصرفی را پایه گذاری نماید». شاید به همین دلیل است که در این قانون مفصل، نه تنها به طور خاص از تبلیغات تجاری و قواعد حاکم بر آن سخنی به میان نیامده است بلکه به تشویق مردم به تولید و «بر حذر داشتن آنان از زندگی مصرفی و تجملی». از جمله رسالت ها و اهداف برنامه های صدا و سیما قلمداد شده است. (ماده ی 58).
با این حال، در قانون اساس نامه سازمان (به پیروی از اساس نامه ی پیش از انقلاب اسلامی) بر «در آمد های ناشی از اجراء و پخش برنامه های تبلیغاتی و آگهی های بازرگانی» به عنوان یکی از راه ها «در آمد و منابع و اعتبارات سازمان» تأکید شد. (بند 6 ماده ی 22)، اما مقررات متناسب با این موضوع هنوز به تصویب نرسیده است.
یادآور می شود که «آیین نامه ی تأسیس و نظارت بر نحوه ی کار و فعالیت کانون های آگهی و تبلیغاتی» مصوب 27/12/1358 شورای انقلاب، حداقل در برخی موارد شامل رادیو و تلویزیون هم می شود. ماده ی 15 این آیین نامه به صراحت مقرر کرده است:
«آگهی های تبلیغاتی که از طریق رسانه های همگانی (رادیو، تلویزیون، سینما، روزنامه، مجله، سالنامه، ویزیتوری و مانند آن) پخش و انتشار می یابد، تابع مقررات مندرج در این
آیین نامه می باشد».
افزون بر این، اداره ی کل بازرگانی صدا و سیما دستورالعملی تحت عنوان «مجموعه مقررات و ضوابط تولید و پخش آگهی های رادیویی و تلویزیونی» در یک مقدمه و 81 اصل تهیه و ابلاغ کرده است. در بند «د» مقدمه ی این مجموعه تأکید شده است: «رعایت این دستورالعمل برای پخش آگهی از کلیه ی شبکه های رادیویی و تلویزیونی جمهوری اسلامی ایران الزامی است». و نیز بر اساس بند «ج»: «صاحبان، تولید کنندگان و سفارش دهندگان آگهی باید آگهی خود را با رعایت کامل این دستورالعمل تولید نمایند ….»
در عین حال، این دستورالعمل فاقد اعتبار حقوقی است و تنها یک دستورالعمل داخلی به شمار می رود، گر چه تلاش قابل تحسین آن برای پر کردن خلأ حقوقی در زمینه ی تبلیغات تجاری قابل چشم پوشی نیست.
به همین منظور باز خوانی متن این دستورالعمل لازم و مفید خواهد بود.
گفتار دوم : اصول و قوانین اختصاصی تبلیغات

 
دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید