و رهبری می باشد. کایزن پس از جنگ جهانی دوم در ژاپن ایجاد گردید. کلمه کایزن به معنی بهبود مستمر می باشد. کایزن ترکیبی از کلمات ژاپنی 改 (“kai”) به معنی تغییر دادن یا اصلاح کردن و کلمه 善 (“zen”) به معنای خوب می باشد. کایزن سیستمی است که تمام کارکنان را در بر می گیرد، از مدیریت ارشد تا خدمه نظافت. همه با مطرح کردن پیشنهاداتی که بهبودهای کوچکی را ایجاد می کنند تشویق می شوند. این یک فعالیت یک ماهه و یا یک ساله نیست، بلکه  باید به طور مستمر انجام شود. شرکت های ژاپنی مانند تویوتا و کانن، در مجموع از 60 تا 70 پیشنهادی که به ازای هر کارمند ژاپنی که در هر سال نوشته شده اند را به اشتراک گذاشته و به مرحله اجرا در می آورند. در اغلب موارد این ایده ها به منظور تغییرات عمده نیستند. کایزن بر مبنای تشکیل تغییرات کوچک روی یک اساس منظم شکل می گیرد: اساسی که همیشه در حال بهبود بهره وری، ایمنی و کارایی و در نظر گرفتن کاهش ضایعات می باشد. بهبودهای کوچک به طور مستمر منجر به مزایای عمده ای در سازمان می شود. این بهبودها منجر به کیفیت بهبود یافته، ایمنی بهتر، تحویل سریع تر، هزینه های کمتر و رضایت هر چه بیشتر مشتریان می شوند. پیشنهادات به ناحیه مشخصی مانند تولید و بازاریابی محدود نمی شوند. کایزن بر روی ایجاد تغییرات در هر جایی که بهبود می تواند شکل بگیرد بنا شده است. کایزن در ژاپن سیستم بهبودی است که هم زندگی کاری را شامل می شود و هم زندگی شخصی را در بر می گیرد. کایزن حتی فعالیت های اجتماعی را نیز در بر می گیرد. کایزن مفهومی است که در تمام جنبه های زندگی اشخاص به کار برده می شود (پهلوانی، 1391).
پذیرش اجتماعی و فرهنگی یک سیستم و همخوانی آن با فرهنگ میزبان شرط اساسی ماندگاری آن سیستم است. برای اجرای موفق نظام آراستگی باید بتوان عناصر موجود در آن را با عناصری از فرهنگ ملی و دینی پیوند زد. نظام آراستگی در غرب پایه گذاری شد و در ژاپن تکامل یافت و سپس به اقصی نقاط جهان راه یافت. گسترش و پذیرش نظام آراستگی در کشورهای مختلف، با داشتن فرهنگ های متفاوت، نشان می دهد که مفاهیم نظام آراستگی با فرهنگ های گوناگون سازگار است. در فرهنگ دینی و ملی ما ایرانیان آموزه هایی وجود دارد که نظام آراستگی با آن عناصر سازگار است و پذیرش آن را ساده می سازد. تعالیم دینی ما مشحون از دستورات ظریف و دقیقی است که بر پاکیزگی تاکید دارد و آن را نشانه ایمان به مکتب می داند. سفارش حضرت علی (ع) به نظم پس از سفارش به تقوا اهمیت نظم در زندگی را نشان می دهد. نظم و ترتیب و وقت شناسی در اجرای برنامه های عبادی و دستورات دینی از جمله نماز به حدی روشن است که نیاز به توضیح ندارد. رساله های عملیه که بیانگر بخشی از دستورات اسلام است تحت عناوین مطهرات و نجاسات مفاهیمی برجسته تر و عالی تر از پاکیزگی در پنج اس را مطرح می کنند. رهنمودهای پیشوایان دین در مورد لباس، مسکن، ظاهر فردی، بهداشت و نظافت، روشنگر توجه اسلام به آراستگی است (پاسبان و همکاران، 1393).
اصلاح روابط بین فردی و اجتماعی و تقویت بنیان های برادری و وحدت در جامعه اسلامی از طریق زدودن موانع فرهنگی و اخلاقی بخش عظیمی از تعالیم اسلام است و بسیار فراتر از مفاهیم و روش های طرح شده در نظام آراستگی است. در فرهنگ ملی ما ایرانیان جشن نوروز از جایگاه و اهمیت ویژه ای برخوردار است. خانه تکانی قبل از عید و توجه به زیبا سازی محیط زندگی و ظاهر فردی و پوشیدن لباس نو و رفتن به دیدار خویشان و دوستان و رعایت ادب و احترام و خلاصه نو شدن انسان و محیط زندگی همگام با نو شدن طبیعت و دور شدن از پلیدی ها و پلشتی های درونی و بیرونی از هدف های برگزاری آیین نوروز است. با نگاهی گذرا به دستورات انسان ساز اسلام و فرهنگ ملی خویش درمی یابیم که عناصر متعددی در آنها وجود دارد که پذیرش نظام آراستگی را آسان می سازد. افزوده بر این به مفاهیمی بر می خوریم که می توانیم در تکمیل و ارتقا نظام آراستگی و بومی سازی از آنها استفاده کنیم. نظام آراستگی سیستمی است که انعطاف لازم برای پذیرش عناصر دیگر فرهنگ ها را دارد. پذیرش اجتماعی و فرهنگی یک سیستم و هم خوانی آن با فرهنگ میزبان شرط اساسی ماندگاری آن سیستم است. برای اجرای موفق نظام آراستگی باید بتوان عناصر موجود در آن را با عناصری از فرهنگ ملی و دینی پیوند زد (شاه حسینی، 1393).
«پنج اس» نظامي است كه در ژاپن بصورت نهادينه مورد استفاده قرار گرفته و نتايج بسيار خوبي را براي واحدهاي صنعتي و خدماتي به ارمغان آورده است. نتايجي كه معمولاً با استفاده از اين روش حاصل مي گردد را مي توان به اختصار به پيشگيري از حوادث، كاهش وقفه كاري و افزايش بهره وري در محيط كار عنوان نمود. بطور كلي هدف نهايي پنج اس پيشگيري از اتلاف است. عليرغم اينكه سيستم پنج اس به ظاهر خيلي ساده و قابل فهم است و انجام آن اصول نيز خيلي ساده به نظر مي‌آيد ولي عموماً سازمان ها و واحدها براي پياده كردن آن در عمل با مشكلات فراوان روبرو هستند. دليل اين امر را بايد در ظاهر ساده آن جستجو كرد. در واقع تحقق پنج اس از آن رو دشوار است كه مديران و پرسنل اجرايي از اهداف و مأموريت هاي آن بصورت صحيح اطلاع كاملي ندارند. بنابراين اجراي نظام پنج اس و تدارك بستر مناسب براي انجام آن تا زماني كه اصول آن به خوبي شناخته نشده كاري بسيار دشوار است. به همين خاطر به منظور آشنايي مختصر مديران با اين روش هر يك از اين اصول به اختصار معرفي مي‌گردند (تیموری، 1386).

2-3- پنج اس
عبارت
«پنج اس» براساس حروف ابتداي پنج واژه ژاپني انتخاب شده است. جدول زير معادل پنج واژه مذكور را به ترتيب از راست به چپ به سه زبان ژاپني، انگليسي و فارسي نمايش مي‌دهد:
جدول 2-1- پنج اس
به فارسی
به انگلیسی
به ژاپنی
ساماندهي
Sorting Out
Seiri
پاكيزه سازي
Spic and Span
Seiso
نظم و ترتيب
Systematic Arrangement
Seiton
استانداردسازي
Standardizing
Sekitsu
انضباط
Self – discipline
Shitsuke

در ادامه مباني و اصول هر يك از پنج واژه فوق شرح داده مي‌شود.

ساماندهي23 (سازماندهي، تفكيك و تعمير)
  اين اصل يكي از مهم ترين و بنيادي ترين اصول نظام آراستگی است. در اين مرحله بايد وسايل غيرضروري هر قسمت تعيين و آنها را از وسايل مورد نياز و ضروري جدا ساخت. اگر به اطراف خود نگاه كنيد به وسايلي بر مي خوريد كه مدتها است مورد استفاده قرار نگرفته اند و مشخص هم نيست كه در آينده مورد استفاده قرار بگيرند. لوازمي مانند الكتروموتور معيوب يا چرخ دنده اي كه شكسته و مورد استفاده نيست، نقشه هايي كه ديگر به كار ما نمي آيند و ماشين حسابي كه مدتي است خراب است يا سي دي هايي كه ديگر نيازي به آنها نداريم داخل كشو يا روي ميز رها شده اند. بايد به آموزش صحيح به كاركنان شركت از انباشته شدن وسايل غيرضروري در كارگاهها و دفاتر، كشوي ميزها، كمدها و زواياي مخفي ماشين آلات مي شود جلوگيري كرد. با توجه به اينكه تصميم گيري براي غيرضروري بودن برخي وسايل، ممكن است در حيطه اختيار مديريت ارشد سازمان و يا مديران رده بالاتر باشد، مي توان فهرست هايي از اين وسايل تهيه و پس از تكميل، آنها را براي تصميم گيري نهايي براي مدير ارسال و سپس اقدامات لازم را دنبال كرد. برخي از سازمان ها روش خوبي براي مشخص كردن وسايل غير ضروري دارند. اين سازمان ها در ابتداي هر ماه، برچسب قرمز رنگي24 روي وسايلي كه غيرضروي به نظر مي رسند مي زنند و در صورت استفاده در طي ماه آن را بر مي دارند. در پايان ماه اگر وسايلي باشند كه برچسب آنها برداشته نشده باشد آن وسايل را به عنوان لوازم غيرضروري از لوازم ضروري جدا مي كنند (اوسادا، 1383).
جالب است بدانيد امروزه در دنيا موضوعي به نام فنگ شویی25 مطرح شده است كه قدمت بسيار زيادي دارد و ريشه در فرهنگ كشور چين دارد. طبق اصول اين روش، آثار و انرژي هاي حاصل از ايجاد انباشتگي ها و بي نظمي ها در محيط مورد بررسي قرار مي گيرد. بر اساس اصول فنگ شويي انسداد انرژي در هر محيط ناشي از سه عامل آلودگي فيزيكي، انرژي ساكنان قبلي و انباشتگي و درهم ريختگي است كه اين موانع طبق اصول خاص خود قابل رفع شدن است. ساماندهي در عام ترين مفهوم آن عبارت است از نظم دادن به كليه اجزاي يك سازمان جهت نيل به اهداف. از ديدگاه پنج اس ساماندهي به معناي تشخيص ضرور از غيرضرور، اتخاذ تصميمات قاطع و اعمال مديريت اولويت ها براي رهايي از غيرضروري ها است. در ديدگاه پنج اس، ساماندهي امري دشوارتر از قراردادن اشياء در گوشه‌اي مي‌باشد و هدف ايجاد نظمي مطلوب و مناسب است. به منظور موفقيت در ساماندهي مي‌بايستي به اولويت بندي پرداخت. به طور خلاصه اين اس به معني جدا كردن آنچه ضروري است از غير ضروري ها مي‌باشد. نمونه هايي از اجراي اين اس را مي توان بصورت زير فهرست نمود:
دور ريختن اشيايي كه به آنها نياز نداريد (جمع آوري و بايگاني مناسب روزنامه ها و صورتجلسات و…)؛
رفع عيوب و خرابي ها (تعمير ملزومات اداري، تجهيزات فني و خودروهاي مورد استفاده و…)؛
مبارزه با علل آلودگي ها (استفاده از دستگاه هاي تهويه مطبوع، ممنوع كردن كشيدن سيگار در محل كار، حمل و نقل مناسب غذا، استفاده بهداشتي از ذخيره آب و…)؛ 
بازبيني پوشش ها و محفظه ها به منظور پيشگيري از علل آلودگي (بسته بندي مناسب قطعات در انبار، استفاده از درزگير در پنجره ها و درپوش براي فاضلاب ها و…)؛
تميز كردن محل كار (شستشوي مرتب با مواد ضدعفوني كننده، نظافت در انبار، جمع آوري روغن هاي مستعمل و…)؛ 
جلوگيري از آلودگي هاي كف سالن ها (شستشوي منظم سالن تعميرگاه، مشبك نمودن جايگاه هايي كه آلوده كننده هستند مثل تعويض روغني و نقاشي و…)؛ 
حذف آلودگي هاي گرد و غبار (استفاده از تهويه مطلوب در انبار و سالن تعميرگاه ها، استفاده از فيلترهاي صافي هوا و…)؛ 
سازماندهي انبارها (استفاده از سيستم هاي نوين انبارداري و…) (تیموری، 1386).
شكل زير مفهوم اين “اس” را نمايش مي‌دهد:
 

شکل 2-1- اصل ساماندهی از اصول پنج اس (تیموری، 1386)

2) نظم و ترتيب26
اصل دوم از مجموعه پنجگانه ساماندهي محيط كار به معني مرتب كردن است كه بايد بلافاصله بعد از اجراي اصل اول به اجرا درآيد. در اين مرحله با وسايل باقيمانده بايد به گونه اي در محيط كار قرار گيرد كه به راحتي در دسترس قرار گيرند و داراي ظاهري آراسته باشند. نظم و ترتيب به معني قرار دادن اشياء در مكان هاي مناسب و مرتب به نحوي كه بتوان از آنها به بهترين وجه استفاده كرد. نظم و ترتيب راهي است براي يافتن و بكار بردن اشياي مورد نياز، بدون انجام جستجوهاي بيهوده. هنگامي كه هر چيز با توجه به كاركرد و در نظر گرفتن كيفيت و ايمني كار، در جاي مناسب و مشخص قرار داشته باشد، محل كار همواره منظم و مرتب خواهد بود. بدين منظور بايد همه وسايل مورد نياز را دقيقاً شناسايي كرده و كاركرد هر يك از آنها را نيز مشخص نماييم. نمونه هايي از اجراي اين “اس” را مي توان بصورت زير فهرست نمود:
اشيايي را كه غالباً استفاده مي كنيم، د
ر محل كار قرارداده يا با خود حمل كنيم. (نصب ابزار آلات بر روي بوردهاي مخصوص در تعميرگاه ها، تجهيز ميزهاي افراد به ملزومات اداري و…)؛
اشيايي را كه به ندرت استفاده مي كنيم، در جايي دور از دسترس قرار دهيم. (استفاده از سيستم بايگاني مناسب به طوري كه سوابق كاري سال هاي گذشته در جاهاي دورتري قرار گيرد و…)؛
اشيايي را كه استفاده نمي كنيم دور بريزيم (دور ريختن برگ هاي زائد و…)؛ 
استقرار هر چيز در جاي مشخص و مخصوص به خود (استفاده از فايل ها و قرار دادن ملزومات اداري در جاي خود، استقرار ابزار آلات و تجهيزات در جاي مناسب در تعميرگاه ها پس از استفاده و…)؛ 
آوردن و بازگرداندن هر چيز در حداقل زمان (يافتن سوابق از بايگاني، سهولت دسترسي به ابزار در تعميرگاه و…)؛ 
علامت گذاري محدوده ها و محل استقرار اشياء (نشانه ها و علائم مربوط به تعميرات در سالن تعميرگاه ها، مشخص شدن محل استقرار

 
دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید